Źródła i materiały
Pełne dane bibliograficzne i adresy internetowe źródeł przywołanych w przypisach, uporządkowane według części i rozdziałów książki.
CZĘŚĆ 0 — PRZED PODRÓŻĄ
0.1 Plecak, którego nie widać
1 U.S. Fire Administration (FEMA), Home Fire Escape Plans.https://www.usfa.fema.gov/prevention/home-fires/prepare-for-fire/home-fire-escape-plans/
2 Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej, Statystyczne podsumowanie 2024 roku.https://www.gov.pl/web/kgpsp/statystyczne-podsumowanie-2024-roku
0.2 Nie da się przygotować na wszystko
1 CBOS, Samopoczucie Polaków w roku 2024, komunikat z badań nr 5/2025 (badanie 28.11–8.12.2024, N=915).https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_005_25.PDF
0.3 Dlaczego wszystko na raz
1 Główny Urząd Statystyczny, wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych, luty 2023.https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-w-lutym-2023-roku,2,136.html
0.4 Co jest w twoim plecaku
1 Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, poradnik na czas kryzysu i wojny, kampania „Bądź Gotowy!”.https://www.gov.pl/web/rcb/poradnik-na-czas-kryzysu-i-wojny2
CZĘŚĆ I — CIAŁO
1.1 Pierwsza rzecz, która może zawieść
1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Absencja chorobowa w 2024 r.https://www.zus.pl/documents/10182/12108079/Absencja_2024.pdf
1.2 Badania, które odkładasz
1 „Profilaktyczne SOS. Zaproszenia na badania pilnie potrzebne?”, rp.pl, na podstawie danych NFZ/Ministerstwa Zdrowia.https://www.rp.pl/profilaktyka/art42580441-profilaktyczne-sos-zaproszenia-na-badania-pilnie-potrzebne
1.3 Sen jako infrastruktura
1 Cohen S. i in., Sleep Habits and Susceptibility to the Common Cold, Archives of Internal Medicine, 2009 (Carnegie Mellon University).https://www.cmu.edu/homepage/health/2009/winter/not-sleeping.shtml
1.4 Apteczka, którą naprawdę znasz
1 CBOS, cytowane w: „Tylko co piąty Polak potrafi udzielać pierwszej pomocy”, prawo.pl, 2017.https://www.prawo.pl/zdrowie/tylko-co-piaty-polak-potrafi-udzielac-pierwsej-pomocy,260635.html
1.5 Kartka, która ratuje życie
1 Historia powstania standardu ICE (Bob Brotchie, East of England Ambulance Service, maj 2005), za: Wikipedia, hasło „In Case of Emergency” (źródło trzeciorzędne).https://en.wikipedia.org/wiki/In_Case_of_Emergency
1.6 Czy ktoś wie to, co wie tylko twoje ciało
1 Bank Światowy, Kształtowanie przyszłości opieki długoterminowej w Polsce (XII 2024) i Przegląd strategiczny opieki długoterminowej w Polsce (VI 2024), cytowane za: Interia Biznes, „Coraz starsza Polska. Kto zaopiekuje się seniorami?”.https://biznes.interia.pl/gospodarka/news-coraz-starsza-polska-kto-zaopiekuje-sie-seniorami-eksperci-b,nId,7890141
CZĘŚĆ II — PIENIĄDZE
2.1 Gdyby jutro nie przyszła wypłata
1 Santander Consumer Bank / IBRiS, badanie CATI na próbie 1000 dorosłych Polaków, 27.02–5.03.2026, cytowane w TVN24 Biznes.https://tvn24.pl/biznes/z-kraju/poduszka-finansowa-polakow-co-czwarty-przetrwalby-tylko-trzy-miesiace-st9095243
2.2 Poduszka, nie fortuna
1 Vanguard Research, The Relationship Between Emergency Savings, Financial Well-Being, and Financial Stress (2025), badanie na próbie 12 443 inwestorów Vanguard w USA, VII 2024.https://corporate.vanguard.com/content/corporatesite/us/en/corp/articles/emergency-savings-may-hold-key-financial-well-being.html
2.3 Dług, który cię goni, i dług, który ci pomaga
1 Kalkulacja własna (przykładowa) na podstawie ogólnych zasad rynku pożyczek krótkoterminowych w Polsce — bez pojedynczego źródła instytucjonalnego; do weryfikacji z aktualnym stanem prawnym (limity kosztów pozaodsetkowych, UOKiK) przed drukiem.
2 Krajowy Rejestr Długów, dane bieżące (2025), cytowane przez PAP.https://www.pap.pl/aktualnosci/krd-dlugi-polakow-siegaja-obecnie-428-mld-zl-i-obciazaja-prawie-2-mln-osob
2.4 Koszty stałe, które można wyłączyć
1 ING Bank Śląski, badanie CAWI na panelu Ariadna, 22–27.02.2024, cytowane w Bankier.pl.https://www.bankier.pl/wiadomosc/Prawie-polowa-Polakow-korzysta-z-subskrypcji-uslug-i-produktow-ING-BSK-8710076.html
2.5 Ubezpieczenie to nie przesąd
1 Polska Izba Ubezpieczeń, raport „Świadomość ubezpieczeniowa Polaków 2026”, cytowany w Bankier.pl.https://www.bankier.pl/wiadomosc/Polakom-wciaz-brakuje-wiedzy-o-ubezpieczeniach-i-swiadomosci-ryzyka-raport-PIU-9153582.html
2.6 Kiedy dochód nagle znika
1 Główny Urząd Statystyczny, dane o rynku pracy, IV kwartał 2025 (synteza źródeł wtórnych — zalecana weryfikacja na stat.gov.pl przed drukiem).
2 Wysokość zasiłku dla bezrobotnych w Polsce, stan prawny na 2026 r. (synteza kilku źródeł wtórnych: poradnikprzedsiebiorcy.pl, forsal.pl, zielonalinia.gov.pl) — kwoty aktualizowane corocznie, do odświeżenia przed drukiem.
2.7 Drugi dochód, trzecia opcja
1 Gi Group, badanie nt. pracy dodatkowej Polaków, cytowane w Bankier.pl, „Praca dodatkowa w Polsce bije rekordy”.https://www.bankier.pl/wiadomosc/Praca-dodatkowa-w-Polsce-bije-rekordy-Tylu-Polakow-dorabia-9101112.html
CZĘŚĆ III — GŁOWA
3.1 Mózg, który szuka zagrożeń
1 Baumeister R.F., Bratslavsky E., Finkenauer C., Vohs K.D., Bad Is Stronger Than Good, Review of General Psychology, 2001.
3.2 Przeciążenie, nie odwaga, cię paraliżuje
1 Iyengar S.S., Lepper M.R., When Choice Is Demotivating: Can One Desire Too Much of a Good Thing?, Journal of Personality and Social Psychology, 2000.https://medium.com/psykkd/choice-overload-what-we-can-learn-from-a-pot-of-jam-96c883b13da7
3.3 Kto zarabia na twoim strachu
1 Vosoughi S., Roy D., Aral S., The Spread of True and False News Online, Science, 2018 (MIT Media Lab / MIT Sloan).https://news.mit.edu/2018/study-twitter-false-news-travels-faster-true-stories-0308
3.4 AI nie myśli za ciebie (jeszcze)
1 NewsGuard, AI False Claims Monitor — raport roczny, wrzesień 2025.https://www.newsguardtech.com/press/newsguard-one-year-ai-audit-progress-report-finds-that-ai-models-spread-falsehoods-in-the-news-35-of-the-time/
3.5 Błędy, które popełnia każdy
1 Nielsen, cytowane w rp.pl, „Sprzedaż papieru toaletowego wzrosła o 56 proc.”, marzec 2020.https://www.rp.pl/Handel/200319299-Sprzedaz-papieru-toaletowego-wzrosla-o-56-proc.html
3.6 Spokój to umiejętność, nie cecha
1 Balban M.Y. i in., Brief structured respiration practices enhance mood and reduce physiological arousal, Cell Reports Medicine, 4(1), 2023 (Stanford University).
CZĘŚĆ IV — UMIEJĘTNOŚCI
4.1 Gdyby jutro zniknął twój zawód
1 World Economic Forum, Future of Jobs Report 2025, styczeń 2025.https://www.weforum.org/press/2025/01/future-of-jobs-report-2025-78-million-new-job-opportunities-by-2030-but-urgent-upskilling-needed-to-prepare-workforces/
4.2 Umiejętność, która nie zależy od dyplomu
1 „Barometr zawodów” (doroczna, ogólnopolska prognoza rynku pracy, koordynowana m.in. przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie i publiczne służby zatrudnienia), edycja 2025.
4.3 Uczenie się jako nawyk, nie projekt
1 Cepeda N.J., Pashler H., Vul E., Wixted J.T., Rohrer D., Distributed Practice in Verbal Recall Tasks: A Review and Quantitative Synthesis, Psychological Bulletin, 2006.
4.4 AI zabiera zadania, nie zawsze zawody
1 Frey C.B., Osborne M.A., The Future of Employment: How Susceptible Are Jobs to Computerisation?, Oxford Martin School, 2013.
2 Arntz M., Gregory T., Zierahn U., The Risk of Automation for Jobs in OECD Countries, OECD, 2016.https://www.oecd.org/en/publications/the-risk-of-automation-for-jobs-in-oecd-countries_5jlz9h56dvq7-en.html
CZĘŚĆ V — LUDZIE
5.1 Do kogo zadzwonisz o trzeciej nad ranem
1 CBOS, badanie z sierpnia 2024 r., cytowane w naukawpolsce.pl, „CBOS: młode osoby najczęściej doświadczają samotności”.https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,105421,cbos-mlode-osoby-najczesciej-doswiadczaja-samotnosci.html
5.2 Sąsiad, którego nie znasz
1 Edwin Bendyk (prezes Fundacji im. Stefana Batorego), cytowany w: „Powódź 2024: Lekcje z kryzysu, które uczą współpracy i odporności”, Serwis Samorządowy PAP.https://samorzad.pap.pl/kategoria/aktualnosci/powodz-2024-lekcje-z-kryzysu-ktore-ucza-wspolpracy-i-odpornosci
5.4 Partner, który nie wie tego, co ty wiesz
1 „Finanse w związkach”, badanie ARC Rynek i Opinia na zlecenie Biura Informacji Kredytowej (BIK), 2016.https://nzb.pl/az-jedna-piata-polakow-nie-zawsze-wie-w-jakiej-kondycji-finansowej-jest-ich-partner/
CZĘŚĆ VI — PORZĄDEK
6.1 Dwie godziny, które oszczędzają dwa tygodnie
1 Dane orientacyjne z poradników prawnych (m.in. lm-kancelaria.pl, kancelaria-szczurek.pl) — synteza, bez oficjalnej statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości.
6.2 Hasła, które umierają z tobą
1 Stan prawny dot. dziedziczenia cyfrowego w Polsce, na podstawie: di.com.pl, rp.pl, poplawski.legal (materia sporna i zmienna, do weryfikacji aktualności przed drukiem).
2 Badanie na zlecenie Biura Informacji Kredytowej (Quality Watch, metoda CAWI, N=1090), kwiecień 2024.https://media.bik.pl/informacje-prasowe/833192/jedno-haslo-do-wszystkiego-czyli-do-niczego
6.3 Kopia, której nie widzisz, dopóki jej nie stracisz
1 SW Research, badanie omnibusowe OmniWatch48, metoda CAWI, N=1000, marzec 2021.https://swresearch.pl/news/backup-po-polsku-czyli-jak-polacy-tworza-kopie-zapasowe-danych
6.5 Testament to nie temat dla staruszków
1 Szacunek ok. 90% dorosłych Polaków bez spisanego testamentu — cytowany w artykułach infor.pl / gazetaprawna.pl (niepotwierdzony bezpośrednim badaniem, do weryfikacji przed drukiem).
2 Krajowa Rada Notarialna, dane cytowane w GazetaPrawna.pl, „Polacy coraz częściej spisują testamenty”.https://www.gazetaprawna.pl/twoje-prawo/spadki-i-darowizny/artykuly-infor-pl/11256122,polacy-coraz-czesciej-spisuja-testamenty-chca-uniknac-rodzinnych-konfliktow.html
6.6 Pełnomocnictwo, zanim będzie potrzebne
1 Podstawy prawne dot. pełnomocnictwa w Polsce: Kodeks cywilny; opis na podstawie materiałów izb notarialnych, m.in. rejent.poznan.pl (nie jest to porada prawna — zalecana weryfikacja aktualności przepisów przez prawnika przed publikacją).
CZĘŚĆ VII — KIERUNEK
7.3 Czas jest zasobem, który znika po cichu
1 Santander Consumer Bank / IBRiS, badanie CATI na próbie 1000 dorosłych Polaków, 7–22.02.2024.https://polskieradio24.pl/artykul/3355265,ile-spedzamy-czasu-wolnego-w-internecie-znamy-wyniki-najnowszego-badania
7.5 Sens nie jest luksusem
1 Hill P.L., Turiano N.A., Purpose in Life as a Predictor of Mortality Across Adulthood, Psychological Science, 2014.https://www.sciencedaily.com/releases/2014/05/140512124308.htm
CZĘŚĆ VIII — ZOSTAW
8.2 Rzeczy, które trzymamy z przyzwyczajenia
1 Kahneman D., Knetsch J.L., Thaler R.H., Experimental Tests of the Endowment Effect and the Coase Theorem, Journal of Political Economy, 1990.
8.5 Strata, która nie jest porażką
1 Tedeschi R.G., Calhoun L.G., Posttraumatic Growth: Conceptual Foundations and Empirical Evidence, Psychological Inquiry, 2004 (oraz The Posttraumatic Growth Inventory, Journal of Traumatic Stress, 1996).