Sens nie jest luksusem

Dwie osoby tracą pracę w tym samym tygodniu, w tej samej branży, w podobnym wieku. Pierwsza traktuje to jako katastrofę – cały sens jej dni był w tej pracy, teraz zostaje pustka, którą wypełnia niepokój i przeglądanie ofert po nocach. Druga też traci dochód i też się boi, ale ma coś, czego pierwsza nie ma: jasne poczucie, po co w ogóle wstaje rano – dzieci, którymi się zajmuje, wolontariat w schronisku dla zwierząt, pasja, którą od lat rozwija po godzinach. Utrata pracy jest dla niej ciosem finansowym. Nie jest jednak ciosem w to, kim jest.

To rozróżnienie nie jest tylko ładną obserwacją. Ma twarde, mierzalne konsekwencje. W jednym z bardziej znanych badań na ten temat, opublikowanym w czasopiśmie „Psychological Science” w 2014 roku, badacze Patrick Hill i Nicholas Turiano przeanalizowali dane ponad sześciu tysięcy uczestników dużego, długoterminowego amerykańskiego badania (MIDUS), śledząc ich losy przez czternaście lat ¹. Osoby, które deklarowały silniejsze poczucie sensu w życiu, miały niższe ryzyko śmierci w tym okresie – niezależnie od wieku, i nawet po uwzględnieniu innych czynników dobrostanu psychicznego, takich jak dobre relacje czy pozytywne emocje . Sens okazał się mieć własny, odrębny wpływ, nie tylko efekt uboczny bycia ogólnie szczęśliwym – zjawisko utrzymywało się nawet wtedy, gdy badacze statystycznie „odjęli” wpływ tych innych czynników.

Naukowcy tłumaczą to tak: poczucie sensu pomaga przeformułować trudne sytuacje w coś, z czym da się mierzyć, zamiast w coś, co po prostu obezwładnia. To właśnie jest mechanizm odporności – nie brak trudności, tylko zdolność, żeby trudność miała dla ciebie jakiekolwiek znaczenie poza samym cierpieniem, punkt zaczepienia, wokół którego można zorganizować reakcję zamiast się w niej rozpuścić.

Sens bywa traktowany jako coś dla ludzi, którzy już „poukładali sobie” resztę życia – luksus na później, kiedy będzie czas na wielkie pytania, kiedy skończą się ważniejsze sprawy. Te dane pokazują coś przeciwnego: sens nie jest nagrodą za przetrwanie trudnych czasów. Bywa warunkiem, żeby je przetrwać.